നിലപാടുകളിൽ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാത്ത രാഷ്ട്രീയക്കാരനും എഴുത്തുകാരനും
കേരള രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിൽ അധികാരത്തിലിരുന്ന കാലയളവിന്റെ ദൈർഘ്യം കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് എടുത്ത നിലപാടുകളുടെ ശക്തികൊണ്ട് ശ്രദ്ധേയനായ വ്യക്തിയായിരുന്നു എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാർ. വെറും 48 മണിക്കൂർ മാത്രം കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗമായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ആ ചെറിയ കാലയളവിനുള്ളിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയ കേരളത്തിന്റെ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രമായി മാറി. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനുവേണ്ടി അധികാരത്തിന്റെ സമ്മർദങ്ങളെക്കാൾ തന്റെ നിലപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകിയ അദ്ദേഹം കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക-മാധ്യമ മേഖലകളിൽ ഒരുപോലെ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ച ബഹുമുഖ പ്രതിഭയായിരുന്നു.
1937 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് വയനാട്ടിലെ കൽപ്പറ്റയിൽ പ്രമുഖ കുടുംബത്തിലാണ് എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാർ ജനിച്ചത്. സമ്പന്നമായ കുടുംബപശ്ചാത്തലത്തിൽ വളർന്നെങ്കിലും ചെറുപ്പംമുതൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളോടും ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളോടും അദ്ദേഹം പ്രത്യേക താൽപര്യം പുലർത്തി. അധികാരവും സമ്പത്തും ജീവിതത്തിന്റെ പരമമായ ലക്ഷ്യമല്ലെന്നും സാധാരണക്കാരുടെ അവകാശങ്ങൾക്കും സാമൂഹിക നീതിക്കും വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടമാണ് യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയമെന്നും വിശ്വസിച്ച വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെ പൊതുപ്രവർത്തനരംഗത്തേക്ക് കടന്നുവന്ന അദ്ദേഹം അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് ജനാധിപത്യാവകാശങ്ങൾക്കുവേണ്ടി നിലകൊണ്ടതിന്റെ പേരിൽ ജയിൽവാസവും അനുഭവിച്ചു.
1987-ലെ കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൽപ്പറ്റ മണ്ഡലത്തിൽനിന്ന് ജനതാ പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിയായി മത്സരിച്ച് വിജയിച്ചതോടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിൽ നിർണായകമായൊരു അധ്യായം തുറക്കുന്നത്. ഇ.കെ. നായനാർ നേതൃത്വം നൽകിയ ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി മന്ത്രിസഭയിൽ വനംവകുപ്പ് മന്ത്രിയായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1987 ഏപ്രിൽ 2-ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റ വീരേന്ദ്രകുമാർ, അധികാരത്തിലേറി അധികം വൈകാതെതന്നെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു.
വനങ്ങളിലെ മരംമുറി പൂർണമായി നിരോധിക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവിൽ ആദ്യമായി ഒപ്പുവെച്ചതാണ് അദ്ദേഹത്തെ വിവാദങ്ങളുടെ കേന്ദ്രത്തിലെത്തിച്ചത്. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ അമിതചൂഷണം തടയുകയും വനസമ്പത്ത് സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് സർക്കാരിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണെന്ന ഉറച്ച നിലപാടായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. എന്നാൽ ഈ തീരുമാനം രാഷ്ട്രീയ-ഭരണതലങ്ങളിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്കും എതിർപ്പുകൾക്കും വഴിവെച്ചു. സ്വന്തം പാർട്ടിക്കുള്ളിലും മന്ത്രിസ്ഥാനത്തെച്ചൊല്ലി അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ശക്തമായി. ജനതാ പാർട്ടിയിലെ ഒരു വിഭാഗം എം.എൽ.എമാർ എൻ.എം. ജോസഫിനെ മന്ത്രിയാക്കണമെന്ന നിലപാടിലായിരുന്നു.
മരംമുറി നിരോധന ഉത്തരവ് പിൻവലിക്കണമെന്ന സമ്മർദവും പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ ആഭ്യന്തര തർക്കങ്ങളും രൂക്ഷമായതോടെ വീരേന്ദ്രകുമാർ രാജിവെക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് വെറും 48 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ, ഏപ്രിൽ 4-ന് അദ്ദേഹം രാജി പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് എൻ.എം. ജോസഫ് വനംവകുപ്പ് മന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മന്ത്രിസ്ഥാനം ഏപ്രിൽ 7 വരെയാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. എങ്കിലും കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ’48 മണിക്കൂർ മന്ത്രി’ എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെയാണ് ഈ സംഭവം ചരിത്രത്തിൽ ഇടംപിടിച്ചത്.
ഒരു മന്ത്രിക്ക് അധികാരത്തിലിരുന്ന് നടപ്പാക്കാൻ കഴിയുന്ന കാര്യങ്ങൾ അനവധിയുണ്ടെങ്കിലും അധികാരത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടി ശക്തമായ നിലപാടെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ നടപടി ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. മന്ത്രിസ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും സ്വന്തം നിലപാടുകളിൽ ഉറച്ചുനിന്ന രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ എന്ന പ്രതിച്ഛായയാണ് അതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചത്.
കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ അധികകാലം പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ അദ്ദേഹം പിന്നീട് നിർണായക സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചു. 1996-ൽ കോഴിക്കോട് മണ്ഡലത്തിൽനിന്ന് ലോക്‌സഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം എച്ച്.ഡി. ദേവഗൗഡ, ഐ.കെ. ഗുജ്‌റാൾ മന്ത്രിസഭകളിൽ കേന്ദ്ര ധനകാര്യ സഹമന്ത്രിയായും തൊഴിൽവകുപ്പിന്റെ സ്വതന്ത്ര ചുമതലയുള്ള സഹമന്ത്രിയായും പ്രവർത്തിച്ചു. 1996-ലും 2004-ലും ലോക്‌സഭാംഗമായ അദ്ദേഹം 2016 മുതൽ 2020-ൽ അന്തരിക്കുന്നതുവരെ രാജ്യസഭാംഗമായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.
രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തോടൊപ്പം മാധ്യമരംഗത്തും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയമായ സംഭാവനകൾ നൽകി. മലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ ദിനപത്രമായ മാതൃഭൂമിയുടെ ചെയർമാനും മാനേജിങ് ഡയറക്ടറുമായി ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിച്ചു. മാധ്യമരംഗത്തെ ദേശീയതലത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി പ്രസ് ട്രസ്റ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ചെയർമാൻ പദവിയും വഹിച്ചു. മാധ്യമങ്ങൾ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തമായ കാവൽക്കാരാകണമെന്നും സമൂഹത്തിലെ അനീതികൾക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്തണമെന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.
എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാറിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വശമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാഹിത്യാഭിരുചിയും വായനയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത താൽപര്യവും. രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ എന്നതിലുപരി പ്രകൃതിയെയും മനുഷ്യനെയും ചരിത്രത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ആഴത്തിൽ നിരീക്ഷിച്ചിരുന്ന മികച്ച എഴുത്തുകാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. യാത്രാവിവരണങ്ങൾ, ലേഖനങ്ങൾ, ചിന്തകൾ, സാമൂഹിക നിരീക്ഷണങ്ങൾ തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തുകൾ ശ്രദ്ധേയമായി.
‘ഹൈമവതഭൂവിൽ’ എന്ന യാത്രാവിവരണകൃതി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാഹിത്യജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്നാണ്. ഹിമാലയൻ യാത്രയുടെ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ പ്രകൃതിയുടെ സൗന്ദര്യവും മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ വൈവിധ്യവും സംസ്കാരത്തിന്റെ ആഴവും വായനക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ച ഈ കൃതിക്ക് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരവും മൂർത്തീദേവി പുരസ്കാരവും ലഭിച്ചു. ‘അമസോണും കുറേ വ്യാകുലതകളും’ എന്ന കൃതിക്കും കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. യാത്രകളെ വെറും കാഴ്ചകളുടെ വിവരണമായി കാണാതെ പ്രകൃതിയുടെയും മനുഷ്യന്റെയും ജീവിതബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു.
പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളിൽ മാത്രമല്ല, സാഹിത്യരചനകളിലും ശക്തമായി പ്രതിഫലിച്ചിരുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ നിലനിൽപ്പിനെ അപകടത്തിലാക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളെ അദ്ദേഹം നിരന്തരം വിമർശിച്ചു. വികസനം എന്നത് പ്രകൃതിയെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മാത്രമല്ലെന്നും വരുംതലമുറകൾക്കായി പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം കൂടിയാണെന്നും അദ്ദേഹം ഓർമിപ്പിച്ചു.
രാഷ്ട്രീയം, സാഹിത്യം, മാധ്യമപ്രവർത്തനം, പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തനം എന്നീ മേഖലകളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വ്യത്യസ്തമായൊരു വ്യക്തിത്വം സൃഷ്ടിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളോടുപോലും ആശയപരമായ സംവാദങ്ങൾക്ക് തയ്യാറായിരുന്ന അദ്ദേഹം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യങ്ങളിൽ വിശ്വസിച്ചു. അധികാരത്തിന്റെ ഉയർച്ചതാഴ്ചകൾക്കപ്പുറം തന്റെ ചിന്തകളും നിലപാടുകളും പൊതുസമൂഹത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.
2020 മേയ് 28-ന് 82-ാം വയസ്സിൽ എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാർ അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക-മാധ്യമ മേഖലകൾക്ക് വലിയ നഷ്ടമായിരുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹം എഴുതിവെച്ച പുസ്തകങ്ങളും നടത്തിയ ഇടപെടലുകളും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച പരിസ്ഥിതി ചിന്തകളും ഇന്നും പ്രസക്തമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
വെറും 48 മണിക്കൂർ മാത്രം മന്ത്രിയായിരുന്ന ഒരാൾക്ക് എങ്ങനെ ദീർഘകാലം ജനമനസ്സുകളിൽ ഇടം നേടാൻ കഴിയുമെന്നതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാറിന്റെ ജീവിതം. മന്ത്രിസ്ഥാനം ഒരു വ്യക്തിയുടെ മഹത്വത്തിന്റെ അളവുകോലല്ലെന്നും അധികാരത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ സ്വീകരിക്കുന്ന നിലപാടുകളാണ് ഒരാളെ ചരിത്രത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. പ്രകൃതിക്കുവേണ്ടിയും ജനാധിപത്യത്തിനുവേണ്ടിയും സ്വന്തം ബോധ്യങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും നിലകൊണ്ട ആ വ്യക്തിത്വം കേരളത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തിൽ എന്നും ഓർമിക്കപ്പെടും.
ലേഖനം
രാജീവൻ കാഞ്ഞങ്ങാട്
