“ചെളിച്ചൂരുള്ള കണ്ടൽക്കൂമ്പിനേ പൊക്കുടനെന്നു വിളിക്കുന്നു…”
കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി ചരിത്രത്തിൽ മണ്ണിന്റെയും ചെളിയുടെയും കണ്ടൽവേരുകളുടെയും മണമുള്ള ഒരു പേരാണ് കല്ലേൻ പൊക്കുടൻ. വലിയ വിദ്യാഭ്യാസമോ സാമ്പത്തികശേഷിയോ ഔദ്യോഗിക സ്ഥാനമോ ഇല്ലാതിരുന്ന ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻ, തന്റെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിലൂടെ പ്രകൃതിയുടെ ഭാഷ പഠിക്കുകയും അതിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി ജീവിതം സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ അപൂർവ മാതൃകയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം. ഒരിക്കൽ ‘ഭ്രാന്തൻ പൊക്കുടൻ’ എന്ന് പരിഹസിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ പിന്നീട് കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി ചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയനായ കണ്ടൽ സംരക്ഷകനായി മാറി.
സെപ്റ്റംബർ 27 അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മദിനമാണ്. അദ്ദേഹത്തെ ഓർക്കുന്നത് ഒരു പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനെ അനുസ്മരിക്കുക മാത്രമല്ല; പ്രകൃതിയോടുള്ള മനുഷ്യന്റെ ഉത്തരവാദിത്വത്തെക്കുറിച്ച് സ്വയം ചിന്തിക്കാനുള്ള അവസരം കൂടിയാണ്.
കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പഴയങ്ങാടിക്ക് സമീപമുള്ള എഴോം ഗ്രാമത്തിലെ സാധാരണ ദളിത് കുടുംബത്തിലാണ് കല്ലേൻ പൊക്കുടൻ ജനിച്ചത്. ദാരിദ്ര്യവും സാമൂഹിക വിവേചനങ്ങളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു ബാല്യം. രണ്ടാം ക്ലാസ് വരെയേ ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിച്ചുള്ളൂ. എന്നാൽ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പരിമിതമായിരുന്നെങ്കിലും ജീവിതത്തിൽനിന്നും പ്രകൃതിയിൽനിന്നും അദ്ദേഹം നേടിയ അറിവ് വളരെ വലുതായിരുന്നു. കായലും പുഴയും വയലും ചതുപ്പുനിലങ്ങളും കണ്ടൽച്ചെടികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.
സാമൂഹിക അനീതികൾക്കെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിലും പൊക്കുടൻ സജീവമായിരുന്നു. കർഷകത്തൊഴിലാളികളുടെയും അധഃസ്ഥിത വിഭാഗങ്ങളുടെയും അവകാശങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിച്ച അനുഭവം, പിന്നീട് പ്രകൃതിയുടെയും സാധാരണ മനുഷ്യരുടെയും പരസ്പരബന്ധം മനസ്സിലാക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചു. ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ സാമൂഹിക അനീതിക്കെതിരായ പോരാട്ടം പ്രകൃതിനശീകരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടമായി മാറുകയായിരുന്നു.
കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ പ്രാധാന്യം സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളിലൂടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ വലിയ വഴിത്തിരിവ്. കടലിനും കായലിനും പുഴയ്ക്കും കരയ്ക്കുമിടയിൽ വളരുന്ന കണ്ടൽച്ചെടികൾ വെറും ചെടികളല്ലെന്നും അവ തീരത്തിന്റെ സംരക്ഷകരാണെന്നും അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മണ്ണൊലിപ്പ് കുറയ്ക്കാനും തീരപ്രദേശങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിവിധ മത്സ്യങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ചെറുജീവികൾക്കും ആവാസമൊരുക്കാനും കണ്ടൽക്കാടുകൾക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം സമൂഹത്തോട് പറഞ്ഞു.
1989-ൽ മുട്ടുകണ്ടി ബണ്ടിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി നൂറുകണക്കിന് കണ്ടൽച്ചെടികൾ നട്ടുപിടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടൽ സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ തുടക്കം ലഭിച്ചത്. തോണിയിൽ സഞ്ചരിച്ച് ചെളിയിൽ ഇറങ്ങി കണ്ടൽവിത്തുകൾ ശേഖരിക്കുകയും അനുയോജ്യമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ അവ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി. അന്ന് പലരും അദ്ദേഹത്തെ പരിഹസിച്ചു. ചതുപ്പുനിലങ്ങളിൽ ഇറങ്ങി ദിവസങ്ങളോളം കണ്ടൽ നട്ടുനടക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തെ ‘ഭ്രാന്തൻ പൊക്കുടൻ’ എന്നു വിളിച്ചു. അദ്ദേഹം നട്ട തൈകൾ ചിലപ്പോൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. പലവിധ എതിർപ്പുകളും ഭീഷണികളും നേരിടേണ്ടിവന്നു. പക്ഷേ അദ്ദേഹം തന്റെ വഴിയിൽനിന്ന് പിന്മാറിയില്ല.
കാരണം, അദ്ദേഹത്തിന് കണ്ടൽ ഒരു സാധാരണ ചെടിയായിരുന്നില്ല. അത് മണ്ണിന്റെ സംരക്ഷകനും തീരത്തിന്റെ കാവൽക്കാരനും മത്സ്യങ്ങളുടെ ആവാസകേന്ദ്രവും പക്ഷികളുടെ അഭയകേന്ദ്രവും മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്കുള്ള പ്രകൃതിദത്ത കവചവുമായിരുന്നു.
മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം കണ്ടൽച്ചെടികൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം പരിശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനയുടെ വലുപ്പം എണ്ണത്തിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. ഒരു കണ്ടൽച്ചെടി നട്ടപ്പോൾ അതിനൊപ്പം അദ്ദേഹം ഒരു ആശയവും നട്ടു — പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് മറ്റാരുടെയോ ഉത്തരവാദിത്വമല്ല, ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും കടമയാണ്.
കുട്ടികളെയും വിദ്യാർത്ഥികളെയും പ്രകൃതിയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലും പൊക്കുടൻ ശ്രദ്ധിച്ചു. പ്രകൃതിയെക്കുറിച്ച് പുസ്തകങ്ങളിൽ വായിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പ്രകൃതിയെ നേരിട്ട് കണ്ടും അനുഭവിച്ചും പഠിക്കണമെന്ന ആശയമാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വളർന്ന ‘കണ്ടൽ സ്കൂൾ’ എന്ന ആശയം പ്രകൃതി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറി. കണ്ടൽവേരുകൾക്കിടയിൽ നടക്കുകയും ചെളിയിൽ ഇറങ്ങുകയും കായലിലെ ജീവജാലങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ കുട്ടികൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന അറിവ് ഒരു ക്ലാസ് മുറിയുടെ ചുവരുകൾക്കുള്ളിൽ മാത്രം ലഭിക്കുന്നതല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.
പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനുള്ള സംഭാവനകൾക്ക് വനമിത്ര പുരസ്കാരം, ഹരിതവ്യക്തി പുരസ്കാരം തുടങ്ങിയ അംഗീകാരങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി. തന്റെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളും പ്രകൃതിയോടുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകളും അദ്ദേഹം എഴുത്തിലൂടെയും പങ്കുവച്ചു. ‘എന്റെ ജീവിതം’, ‘കണ്ടൽക്കാടുകൾക്കിടയിൽ എന്റെ ജീവിതം’ തുടങ്ങിയ കൃതികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും പ്രകൃതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തെയും അടുത്തറിയാൻ സഹായിക്കുന്നവയാണ്.
2015 സെപ്റ്റംബർ 27-ന് കല്ലേൻ പൊക്കുടൻ അന്തരിച്ചു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം അവസാനിച്ചില്ല; അദ്ദേഹം നട്ടുപിടിപ്പിച്ച പച്ചപ്പിലൂടെ അത് തുടരുകയാണ്. കണ്ണൂരിന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന കണ്ടൽക്കൊമ്പുകളും അവയ്ക്കിടയിൽ അഭയം തേടുന്ന പക്ഷികളും മത്സ്യങ്ങളും ചെറുജീവികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മകളെ ഇന്നും ജീവനോടെ നിലനിർത്തുന്നു.
ഇന്ന് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, ആഗോളതാപനം, തീരശോഷണം, വെള്ളപ്പൊക്കം, ജൈവവൈവിധ്യനാശം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ലോകത്തെ ആശങ്കപ്പെടുത്തുമ്പോൾ പൊക്കുടന്റെ ജീവിതസന്ദേശത്തിന് കൂടുതൽ പ്രസക്തിയുണ്ട്. വികസനം അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ പ്രകൃതിയെ പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ തന്നെ അപകടത്തിലാക്കും. പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കുകയല്ല, പ്രകൃതിയോടൊപ്പം ജീവിക്കുകയാണ് യഥാർത്ഥ പുരോഗതി എന്ന സന്ദേശമാണ് പൊക്കുടന്റെ ജീവിതം നൽകുന്നത്.
കല്ലേൻ പൊക്കുടനെ ഓർക്കുക എന്നത് അനുസ്മരണ വാക്കുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങേണ്ടതില്ല. ഒരു വൃക്ഷം നട്ടുപിടിപ്പിക്കാം. ഒരു ജലാശയം സംരക്ഷിക്കാം. ഒരു ചതുപ്പുനില നശിപ്പിക്കപ്പെടാതെ കാക്കാം. ഒരു കുട്ടിക്ക് പ്രകൃതിയുടെ പ്രാധാന്യം പറഞ്ഞുകൊടുക്കാം. ചെറിയ ചെറിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വപ്നം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാം.
ചെളിയിൽ വേരൂന്നിയ ഒരു കണ്ടൽച്ചെടി ഒരുപക്ഷേ ചെറുതായിരിക്കാം. പക്ഷേ അതിന്റെ വേരുകൾ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ഒരു തീരത്തെയും ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയെയും ഒടുവിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതാകാം.
കണ്ടൽച്ചെടികൾക്കിടയിൽ ഒരു മനുഷ്യൻ നട്ടുപിടിപ്പിച്ച പച്ചപ്പിന്റെ കഥയാണ് കല്ലേൻ പൊക്കുടന്റെ ജീവിതം. പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് മറ്റാരുടെയോ ജോലി അല്ലെന്നും നാം ജീവിക്കുന്ന ഭൂമിയോടുള്ള ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും ഉത്തരവാദിത്വമാണെന്നും അദ്ദേഹം സ്വന്തം ജീവിതംകൊണ്ട് നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചു.
ചെളിമണക്കുന്ന ആ ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ ആദരാഞ്ജലികൾ.
രാജീവൻ കാഞ്ഞങ്ങാട്
